Over deze aflevering
Mondriaan had niet alleen een droom — hij had een systeem. Zes principes die hij beschouwde als universele wetten, net zo onveranderlijk als de wetten van de natuurkunde. In december 1926 schreef hij ze op in drie handgeschreven bloknootvelletjes. Zijn vriend Michel Seuphor noemde het later "de beste formulering van zijn basisideeën".
In deze aflevering ontleden we het Neo-Plasticisme, principe voor principe. We ontdekken waarom deze regels meer zijn dan kunsttheorie — het zijn wetten voor harmonie. En we horen het pijnlijke verhaal van hoe zijn beste vriend Theo van Doesburg de regels brak.
Wat je ontdekt
- De zes principes van het Neo-Plasticisme — van rechthoekige vlakken tot het uitsluiten van symmetrie
- Waarom Félix del Marle na een bezoek aan Mondriaans atelier een heel tijdschriftnummer aan hem wilde wijden
- Hoe Mondriaans atelier aan de rue du Départ in Parijs zelf een neoplastische compositie was
- Het drama met Theo van Doesburg: waarom diagonale lijnen voor Mondriaan "vals evenwicht" waren
- Hoe de zes principes vandaag terugkomen in Apple's Human Interface Guidelines en Google's Material Design
- Waarom het Rietveld Schröderhuis in Utrecht een driedimensionaal Mondriaan-schilderij is
De zes principes
- Het beeldingsmiddel moet het rechthoekige vlak zijn, in primaire kleur of niet-kleur
- De gelijkwaardigheid van de beeldingsmiddelen is essentieel
- Er moet tegenstellende tweeheid zijn
- Onveranderlijk evenwicht door verhoudingen
- Evenwicht door plaatsing
- Alle symmetrie wordt uitgesloten
Besproken kunstwerk
Compositie IV met rood, blauw en geel (1929)
Stedelijk Museum Amsterdam
Een meesterwerk waarin alle zes principes samenkomen. Alleen rechthoeken, geen kleur domineert, tegenstellingen tussen warm en koud, perfecte verhoudingen, evenwicht door plaatsing, en geen symmetrie. Een visuele demonstratie van universele wetten.
Citaten uit deze aflevering
"Door het tegendeel worden de tegendelen het beste gekend." — Gerard Bolland (gebaseerd op Herakleitos), geciteerd door Mondriaan
"De gelijkwaardigheid van de beeldingsmiddelen is essentieel." — Piet Mondriaan, over het tweede principe van het Neo-Plasticisme
Bekijk Mondriaan
- Stedelijk Museum Amsterdam — Compositie IV en andere iconische werken
- Rietveld Schröderhuis, Utrecht — Mondriaans denkwereld in 3D
- Kunstmuseum Den Haag — Grootste Mondriaan-collectie ter wereld
- Kröller-Müller Museum, Otterlo — Vroege werken
Verdieping
Deze podcast is gebaseerd op het onderzoek van Louis Veen. De volledige uitleg van de zes principes staat in: